گزارشی درباره‌ی ظرفیت شیراز در گردشگری ادبی

شیراز می‌تواند قطب گردشگری ادبی باشد

سفر پدیده‌ای است که از گذشته‌های دور موردتوجه مردم در اغلب جوامع دنیا بوده و برحسب نیازهای متفاوت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تاریخی به پویایی خود ادامه داده است.


سفر پدیده‌ای است که از گذشته‌های دور موردتوجه مردم در اغلب جوامع دنیا بوده و برحسب نیازهای متفاوت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تاریخی به پویایی خود ادامه داده است. با توجه به گسترش ارتباطات و افزایش چشمگیر تعداد علاقه‌مندان، صنعت گردشگری پیامدهای بسیاری همچون اشتغال و ارزآوری را برای کشورها به همراه داشته است. در دنیای امروز گردشگری بزرگ‌ترین و متنوع‌ترین صنعت دنیا به حساب می‌آید. گردشگری هرروز در حال گسترش است و انواع جدید آن ابداع می‌شود و این ویژگی را دارد که با دیگر رشته‌ها ترکیب شود. گردشگری ادبی، گردشگری تازه رونق یافته‌ای است که ایران و به‌ویژه شهر شیراز ـ به دلیل تاریخ و فرهنگ غنی‌ای که دارد ـ می‌تواند بستر مناسبی برای شکل‌گیری و گسترش آن باشد.
  • مقصد گردشگران ادبی
این‌گونه از گردشگری درواقع شاخه‌ای از گردشگری فرهنگی محسوب می‌شود که انگیزه اصلی گردشگران بازدید از مکان‌ها و سایت‌های مرتبط با زندگی و حیات نویسندگان، شاعران، هنرمندان یا آثارشان است. در حقیقت کشش و جاذبه‌ای که در این محل‌ها وجود دارد، گردشگران ادبی را که از خوانندگان و علاقه‌مندان به آثار این شاعران و هنرمندان هستند، ترغیب کرده تا برای اغنای حس نوستالژیک در مورد یک اثر یا نویسنده به محیط زندگی یا کار این شاعران و نویسندگان سفر کرده و از نزدیک از محیط‌هایی که ممکن است الهام‌بخش این شاعران و نویسندگان بوده باشد، بازدید کنند. گردشگران ادبی در این مکان‌ها که به‌وسیله مدیران فرهنگی و گردشگری سعی می‌شود به شکل اولیه حفظ و احیا شود، می‌توانند جا پای این هنرمندان گذاشته و از نزدیک و از زاویه چشم آن‌ها دوباره نظاره‌گر آن مکان‌ها باشند.
  • تاریخچه گردشگری ادبی در جهان
از طلوع گردشگری ادبی به‌طور عام در سطح جهان، مدت زیادی نمی‌گذرد. این شاخه از گردشگری که با مطالعه، ادبیات و فرهنگ نوشتاری هر کشور نسبت مستقیم دارد، می‌تواند با آموزش کافی، تفاوتی عمیق در سطح دیدگاه گردشگران ایجاد کند. به‌طورکلی، مکان‌ها و اشیایی که با اتفاقات مهم زندگی، آثار هنری یا مرگ یک شخصیت مشهور ادبی در ارتباط باشند، در این تقسیم‌بندی قرار می‌گیرند؛ مکان‌هایی مانند محل تولد و زندگی، مسیر ادبی، لوکیشن خلق یک اثر و آرامگاه‌ها از این دسته‌اند. از برجسته‌ترین جاذبه‌های گردشگری این شاخه در سطح بین‌الملل، می‌توان به «خانه جین آستین»، «مسیر کد داوینچی»، «خانه خیالی شرلوک هولمز» و «آرامگاه شکسپیر» اشاره کرد.
  •  گردشگری ادبی؛ دریچه‌ای تازه
گردشگری ادبی، جاذب گردشگرانی است که به دنبال گردشگری هوشمندانه هستند و این درست در نقطه مقابل حوزه‌های معروف گردشگری یعنی دریا، شن، آفتاب و... قرار می‌گیرد. این نوع از گردشگری مخصوص گردشگرانی است که می‌خواهند در مورد شخصیت خودشان بیشتر آگاهی کسب کنند و دانش و نظرات خود را در مورد مکان‌ها و افراد به چالش بگذارند. گردشگران به دنبال سفرهای خیالی در مقاصد واقعی هستند. درنتیجه توصیف نویسنده‌ها درباره بناها و مکان‌ها به دلیل تفاوتشان با توصیف‌هایی که در کتاب‌های راهنما نوشته شده و یا به‌وسیله راهنمایان گفته می‌شود، موردتوجه قرار می‌گیرد. طبق گفته‌های نظریه‌پردازان صنعت گردشگری، دو نوع گردشگر در مکان‌های ادبی وجود دارد: زائران ادبی و بازدیدکنندگان عمومی میراث فرهنگی. بااین‌حال کسی نمی‌تواند تأیید کند که تفاوت عمده‌ای میان گردشگران ادبی و گردشگران دیگر جاذبه‌های میراث فرهنگی وجود دارد. توصیف‌های ارائه‌شده از گردشگران ادبی، مشابه توصیف و تعاریفی است که درباره‌ی هر گردشگر فرهنگی دیگر ارائه می‌شود: گردشگر ادبی، عموماً فردی تحصیل‌کرده است که به دنبال احساسات و تجربه است و مکانی را برای اولین بار بازدید می‌کند. تقریباً تعدادی از این گردشگران در مورد ارتباط مکان‌ها با نویسنده چیزهایی شنیده‌اند، اما دانش آن‌ها همیشه درباره رمان‌ها یا نویسنده‌ها زیاد نیست.
  • مؤلفه‌های اصلی گردشگری ادبی
عناصر مهمی بیان‌کننده ظرفیت‌های گردشگری ادبی یک منطقه هستند و به‌تنهایی یا با ترکیب با دیگر انواع گردشگری می‌توانند بسته‌های گردشگری خلاقانه‌ای را ارائه دهند. عناصری مانند اصالت، منطقه یا مکان ادبی که شامل: محل زندگی شاعران و نویسندگان، شخصیت و شهرت منطقه‌ای یا جهانی نویسنده و ارتباطی که بین نویسنده، خواننده و نوشته به شکل‌های گوناگون به وجود می‌آید. 
  • اصالت
در دهه هفتاد میلادی مک‌کنل به‌منظور تبیین هدف گردشگر، جست‌وجوی اصالت را مورداستفاده قرار داد که روی محیط‌های فرهنگی متمرکز بود. اصالت مفهومی است که از سنت‌های دست‌نخورده به‌وسیله‌ی جوامع مدرن و افراد گوناگون به‌عنوان مهم‌ترین موضوع در انگیزش گردشگران و توسعه‌ی سایت‌های گردشگری ادبی مطرح شده و ازنظر ساختاری به چهار سطح دسته‌بندی می‌شوند که عبارت‌اند از: اصالت عینی،  اصالت ساختاری، اصالت پست‌مدرن و اصالت ذاتی. به دلیل آنکه گردشگران ادبی خواهان مشاهده‌ی وجه حقیقی و واقعی زندگی و الهامات نویسنده یا مکانی که وقایع مهم در آن اتفاق می‌افتد هستند، بنابراین اصالت به مفهومی حساس در تصمیم‌گیری گردشگران مبدل شده است. به‌طور مثال بالکن رومئو و ژولیت در شهر ورونای ایتالیا؛ این اثر ازنظر فیزیکی، بالکنی در طبقه‌ی دوم ساختمانی است که بیرون از یک پنجره‌ی دوم‌تری قرار دارد، این بالکن در چهارچوبی به سبک آپارتمان‌های مسکونی ونیز قرار گرفته که منبع الهام‌بخش شکسپیر برای استفاده از صحنه‌های بالکنی در نمایش‌نامه‌ی رومئو و ژولیت بوده است. بنابراین با آن‌که تنها بالکنی ساده است، ولی در اذهان بسیاری از مسافران جوان، این مکان قبله‌گاه عشق و دوستی است و درنتیجه به آنجا می‌روند.
  •  مناطق ادبی
مناطق ادبی به شکل‌های گوناگون تعریف می‌شود، آنچه بیشتر در تعاریف مشترک است عبارت است از این‌که مناطق ادبی عبارت‌اند از: مجموعه‌ای از ارتباط برقرارشده بین مکان، نویسنده و نوشته. این مجموعه شامل مکان تولد، محیطی که نویسنده در آن رشد یا کار کرده است، مکان زندگی، مکان‌های الهام‌بخش برای نوشتن داستان یا شعر و درنهایت مقبره‌ی نویسنده یا شاعر می‌شود که ازجمله مناطق ادبی در انگلستان را می‌توانیم به استارت فورد شکسپیر و یا یورک شایر خواهران برونته اشاره کنیم. همان‌طور که اشاره شد، عناصر سازنده مناطق ادبی به‌تنهایی یا درمجموع می‌توانند برای گردشگران جاذبه داشته باشند، در این راستا مناطق ادبی در چهار دسته تقسیم می‌شوند که عبارت‌اند از: الف. موزه‌های کوچک یا کلکسیون‌های خانگی از نویسندگان و شاعران. ب، منطقه‌ای که نویسنده آر آنجا طلوع می‌کند که تصویری از نویسنده به جهان نشان می‌دهد، ج. منطق ادبی محلی، د. جشنواره یا جشن‌های ادبی که می‌تواند به همراه ترویج کتاب یا ادبیات برگزار شود.
  • ظرفیت بالای ایران در گردشگری ادبی
ادبیات بازتاب واقعیت است؛ به یک معنا، نویسندگان در نوشته‌هایشان کمابیش دیدگاه خود یا درک خود را از یک مقصد یا مردم بیان می‌کنند و این ارزش‌افزوده‌ی چنین ادبیاتی است که قابل‌مقایسه با راهنمایان گردشگری و کتاب‌ها است. در اینجا، نویسنده به‌نوعی به یک راهنمای شخصی و متخصص بدل می‌شود و صمیمیتی را به وجود می‌آورد که یک گردشگر عادی هرگز با آن روبه‌رو نبوده است. حساسیت، تصورات، دید از محیط اطراف و شیوه نویسندگی نویسنده، تأثیر بسیاری روی ایجاد تصویر مقصد در ذهن خوانندگان دارد؛ اما این فرایند همیشه نتایج مشابهی به دست نمی‌دهد، حتی اگر تمامی گردشگران خواننده‌ی نوشته‌های نویسنده، دانشی مشابه نویسنده و نوشته‌هایش داشته باشند، تصور و درک آن‌ها متفاوت است. گردشگران قلمرو و تجربه‌ی خود را با تفسیر داستان، زندگی یا خصوصیات شخصی نویسنده می‌سازند و این دلیل این نکته است که هر تجربه‌ی ادبی منحصربه‌فرد است. آن‌ها می‌توانند از تجربیات یکدیگر بهره ببرند و نظرات و دید خود از مکان را با کتاب‌ها، داستان‌ها و درک نویسنده رو در روی یکدیگر قرار دهند.
ایران با پیشینه غنی در زمینه ادبیات عرفانی همچنین شعرای نامداری مانند فردوسی، ناصرخسرو، خیام، سعدی و حافظ، می‌تواند از مقاصد مهم گردشگری در دنیا به‌ویژه گردشگری ادبی به شمار آید. اما به نظر می‌رسد کشور ما که از دیرباز مهد ادبیات بوده و از این منظر در کشورهای جهان کمتر رقیبی دارد، قدردان این میراث هنگفت نیست؛ درحالی‌که کشورهای پیشرو در صنعت گردشگری پا را از دایره تقسیمات ابتدایی فراتر گذاشته و فضاهای خیالی یا سمبلیک برای جذب گردشگر ادبی ایجاد می‌کنند، ما برای میزبانی از کسانی که با مطالعه و دانش کافی به جستجو می‌پردازند نیز دستمان پر نیست؛ چه برسد به کسانی که به ادبیات علاقه چندانی ندارند و این سبک گردشگری، وظیفه آشنایی آنان را با این میراث فرهنگی بر عهده دارد.
  • شیراز و توانمندی تبدیل به قطب گردشگری ادبی ایران
از سوی دیگر ادبیات و عرفان در شیراز قدمتی هزاران ساله دارد. صدها شاعر، نویسنده و ادیب در این شهر زیسته‌اند که خانه‌ها و مقبره‌هایشان می‌تواند میعادگاه علاقه‌مندان به ادبیات و گردشگری باشد. با وجود داشتن سرمایه‌های ارزشمند ادبی در شیراز، تاکنون فعالیتی درخور انجام نشده است و بیشترین مکان‌هایی که بر جای مانده، آرامگاه شاعران و نویسندگان است که به‌صورت عادی مورد بازدید قرار می‌گیرند. از سوی دیگر برخی خانه و مایملک بسیاری از مفاخر ادبی یا تخریب شده، یا اگر مختصری هست نیز در خلال بی‌توجهی در حال از دست رفتن هستند. باید به این نکته توجه داشت که شیراز به دلیل تاریخ و فرهنگ غنی خود بهتر از هر شهر دیگری در ایران بستر مناسبی برای شکل‌گیری و گسترش گردشگری ادبی است. با داشتن شعرا، نویسندگان و عارفان بنام فراوان و همچنین مکان‌هایی که ادیبان زیادی در آن زیسته و آثار خود را خلق کرده‌اند، با برنامه‌ریزی مناسب و هدفمند قابلیت تبدیل‌شدن به قطب گردشگری ادبی ایران را دارد. درنتیجه رشد و آشنایی بیشتر در این نوع از گردشگری مستلزم شناخت و آگاهی از ادبا و بزرگان، نحوه زندگی، تحصیل و کسب فضیلت و همچنین گاه منطقه تولد، حیات و زندگی آن‌هاست.
  •  برگزاری تورهای گردشگری ادبی
به عنوان مثال با معرفی مسیرهای مشخص و از پیش تعیین‌شده، می‌توان به برگزاری پربار هرچه بیشتر تورهای گردشگری ادبی کمک شایانی کرد و به این طریق به شعرا، ادیبان و مکان‌های مرتبط با ادبیات و زندگی‌های این بزرگان پرداخت و آن‌ها را آن‌گونه که شایسته است به مردم و علاقه‌مندان معرفی کرد. برای مثال نمونه خلاقانه معرفی خواجه شیراز با رویکردی جدید است. این مسیر گردشگری همان‌طور که از عنوانش پیداست، به گشتی پیرامون شناخت بیشتر حافظ شیرین‌سخن منتهی می‌شود. با بازدید از مقبره استاد و گشتی در قبور اطراف و معرفی بزرگانی که در این مجموعه به خاک سپرده شده‌اند، می‌توان این تور را آغاز کرد و در ادامه به محله دروازه کازرون، محل تولد و زندگی اولیه این شاعر رفت. سپس آرامگاه حضرت سید تاج‌الدین غریب معرفی و بازدید می‌شود. پس از حرکت به سمت خدای‌خانه مسجد عتیق و ذکر اهمیت این مکان در زندگی حافظ،  مقبره علامه جرجانی محل تحصیل خواجه شیراز منطقه نهایی این تور خواهد بود.
 


۱۳۹۷/۱۰/۳۰
منبع : پایگاه اطلاع رسانی شهرداری شیراز
تعداد بازدیدها : ۲۷
مطالب مرتبط با این موضوع :
نظری ارسال نشده است
نام :
پست الکترونیک :
شرح :
نظر :   برای ارسال نظر خود، دکمه ارسال را بزنید
کد امنیتی را وارد کنید
sss

بارگذاری و بروزرسانی محتوا : اداره کل ارتباطات و امور بین الملل شهرداری شیراز